Vraag en antwoord over huiselijk geweld

Huiselijk geweld is geweld binnen huiselijke kring. Het kan gaan om verschillende vormen van geweld, zoals psychisch, seksueel of fysiek geweld, met of zonder zichtbaar letsel, of om dreiging daarmee. Het kan ook de vorm aannemen van dwingende controle, verwaarlozing, economisch geweld of uitbuiting. Het geweld kan offline en online plaatsvinden en hoeft dus niet letterlijk thuis plaats te vinden. Met de huiselijke kring wordt de relatie tussen slachtoffer en pleger bedoeld. Het kan gaan om partners, ex-partners, gezinsleden en andere familieleden, maar ook om huisgenoten of een mantelzorger. Huiselijk geweld kan tegen verschillende mensen binnen de huiselijke kring zijn gericht, zoals kinderen, partners of ex-partners, ouders, ouderen of familieleden buiten het gezin. Ook kunnen meerdere mensen betrokken zijn en kan geweld over en weer plaatsvinden.

9 procent van de bevolking van 16 jaar en ouder was volgens onderzoek van het CBS (2024) slachtoffer van een of meerdere vormen van huiselijk geweld in het jaar voorafgaand aan het onderzoek. Dat komt neer op bijna 1,3 miljoen mensen. Naar schatting 7 procent van de 16-plussers maakte structureel huiselijk geweld mee in het voorafgaand jaar.

Huiselijk geweld speelt zich af in een context waarin macht niet alleen een rol speelt in de relatie tussen pleger en slachtoffer, maar ook in de omgeving en de maatschappij. Rigide ideeën over mannelijkheid en verwachtingen van wat er van mannen en vrouwen verwacht zou mogen worden, hebben invloed op het ontstaan van huiselijk geweld, maar ook op de mogelijkheid om het te stoppen en om passende hulp te bieden. Huiselijk geweld wordt daarom gezien als een vorm van gendergerelateerd geweld.

Het vertrekpunt is de leefwereld van mensen. Luister naar wat iemand nodig heeft en wat haalbaar is en leg niet direct oplossingen op. De regie ligt zoveel mogelijk bij de cliënt. Dat vraagt van professionals dat zij aansluiten en soms ook vertragen. Niet iedereen is klaar voor snelle stappen.

Daarbij is het belangrijk dat professionals ruimte hebben om te doen wat nodig is. Standaardaanbod sluit niet altijd aan bij wat iemand nodig heeft. Soms is maatwerk nodig, ook als dat betekent dat je buiten bestaande kaders moet handelen. Daarvoor hebben professionals mandaat en rugdekking nodig van hun organisatie. Op bestuurlijk en organisatorisch niveau zijn keuzes nodig. Bestuurders en managers moeten een gedeelde visie ontwikkelen op ‘doen wat nodig is’ en het mogelijk maken in tijd en middelen.

Ervaringsdeskundigen kunnen een belangrijke brug vormen tussen de leefwereld van mensen en het systeem. Zij kennen geweld van binnenuit en kunnen vanuit die ervaring laten zien waar de hulp beter kan aansluiten. Hun kennis kan helpen om vertrouwen op te bouwen en om professionals anders naar situaties te laten kijken. Volgens de ervaringsdeskundigen is het belangrijk dat hun inzet niet beperkt blijft tot een goedbedoeld project of een ‘vinkje’. Ervaringsdeskundigheid moet structureel worden geregeld in beleid, financiering en uitvoering. Dat vraagt om keuzes op bestuurlijk niveau.

Voor professionals betekent dit dat zij de kennis van ervaringsdeskundigen actief kunnen benutten, bijvoorbeeld bij casuïstiek en reflectie. Zo kunnen ervaringsdeskundigen helpen om de verbinding tussen de leefwereld van mensen en het systeem te versterken. Zij kunnen ook helpen om meer aandacht te besteden aan diversiteit in het beleid en het gesprek over huiselijk geweld in meer gesloten gemeenschappen op gang te brengen en te houden.

Voor professionals begint het met de vraag: wat heb jij nodig? Organiseer hulp rond het leven van mensen, betrek ervaringsdeskundigen en zoek actief de samenwerking met partners. Daarbij is een houding van vertrouwen, empathie en zonder oordeel belangrijk. Ook naar plegers is het belangrijk om oordeelvrij te kijken, zodat oorzaken zichtbaar kunnen worden en verandering mogelijk wordt.

Voor managers en bestuurders ligt er een belangrijke verantwoordelijkheid om de voorwaarden daarvoor te creëren. Formuleer een gedeelde visie op ‘doen wat nodig is’, geef professionals mandaat en rugdekking en organiseer structurele samenwerking tussen organisaties. Maak maatwerk ook financieel en organisatorisch mogelijk. Alleen afspraken maken is niet genoeg: er is ook een andere cultuur nodig, waarin organisaties gezamenlijke verantwoordelijkheid nemen, ruimte bieden voor leren en reflectie en samenwerking stimuleren.